Vrij Nederland: overzicht van een eigenzinnig opinieblad

BESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswy

BESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswyBESbswy

Introductie

Door John Jansen van Galen

Het weekblad Vrij Nederland is opgericht in 1940 en wordt in de oorlog volgens de Duitsers het gevaarlijkste ‘Hetzschrift’ onder de Nederlandse illegale bladen.

Na de bevrijding verliest het snel aan lezers en invloed, en is het spoedig een braaf sociaaldemocratisch blad. Maar onder hoofdredacteur Mathieu Smedts treedt een jonge generatie redacteuren aan, met een radicale, oneerbiedige, rebelse en eigenzinnige instelling. Het blad gaat voorop in de polarisatie van links versus rechts, bindt de strijd aan met De Telegraaf en wordt de vertolker van het groeiende linkse levensgevoel.

Nadat Smedts na een interne opstand het veld heeft moeten ruimen, maakt Vrij Nederland zich los uit de rode familie, de Weekbladpers (uitgeefster van het blad) wordt gedemocratiseerd en de nieuwe hoofdredacteur, Rinus Ferdinandusse, verkondigt: “Wij controleren de macht”. Dat doet VN door de ene na de andere belangenvervlechting tussen het bedrijfsleven en politici, vooral katholieke, te onthullen.

Maar het blad bloeit ook op door columnisten als Tamar en Piet Grijs, die geen blad voor de mond nemen, door de interviews van Bibeb, die het persoonlijke publiek maakt, door satirische rubrieken als Terzijde en het Dagboek van Douwe Trant, door een hausse van erotische contactadvertenties (de ‘Zettertjes’), door kwaliteitssportjournalistiek en door ruimte te bieden aan baanbrekende fotografie en vrijmoedige tekeningen.

In 1977 wordt aan VN een kleurkatern toegevoegd, waarin Gerard van Westerloo een diepgravende vorm van slow journalism ontwikkelt, die twintig jaar voor Pim Fortuyn en Geert Wilders stem geeft aan ‘Henk en Ingrid’.

Twee jaar later bereikt het blad met bijna 120.000 verkochte exemplaren zijn hoogtepunt en begint een gestage neergang in oplage en invloed.

Illegale VN en bevrijdingsperiode.

Het eerste nummer werd ter gelegenheid van de verjaardag van koningin Wilhelmina op 31 augustus 1940 gedateerd. De oplage bedroeg door de primitieve technische mogelijkheden en het gebrek aan financiën slechts 130 exemplaren. Om de vijand te misleiden stond op het blad een oplage van 1001 exemplaren vermeld.

December 1941 is de eerste gedrukte editie van Vrij Nederland in een oplage van 6000.

Op 17 mei 1945 wordt een bevrijdingsnummer van Vrij Nederland uitgegeven. Na de bevrijding heeft een blad een zeer grote oplage. Hoofdredacteur is H. van Randwijk, met redacteuren Joop den Uyl en B.W. Schaper. De toon is voorzichtig optimistisch waarbij de idealistische kant de overhand heeft boven het journalistieke.

Van krant naar magazine.

De gedaante van de Vrij Nederland heeft nog al een uiterlijke verandering ondergaan. Vlak na de oorlog was de Vrij Nederland nauwelijks te onderscheiden van elke andere dagelijkse krant. In de jubileumuitgaven in deze webexpositie is goed te zien hoe de ontwikkeling van de voorpagina’s is verlopen.

Bij het 25 jarig jubileum zien we nog altijd een redelijk behoudende krantenvormgeving, hoewel opgefleurd met een tekening op de voorpagina, wat enigszins doet denken aan uitgaves als de Notenkraker, hetzelfde als de cover van 23 maart 1946 met daarop een schitterende tekening van Eppo Doeve. Deze vormgeving heeft redelijk lang standgehouden, aangezien met het veertigjarig jubileum weinig veranderd is behalve de plaatsing van de titel. Ook het VN logo met aaneengeloten letters doet bijna een halve eeuw dienst.

Bij het volgende jubileumnummer. die van het 70 jarig bestaan, is Vrij Nederland herboren als glossy magazine. Ook het logo is vernieuwd en bevat nu de hele naam. De cover van het 75e jubileumnummer is niet langer een tekening of foto, maar een grafische vormgeving.

In de tussentijd heeft Vrij Nederland verschillende bijlages gehad en weer gestopt, verschillende vormgevingen gehad en ook weer veranderd. Voor een uitgebreider overzicht van de geschiedenis van Vrij Nederland nodigen we u van harte uit de tentoonstelling te bezoeken, het boek De gouden jaren van het linkse levensgevoel ter hand te nemen of de collectie van het Persmuseum te raadplegen via de studiezaal.

 

 

 

 

Terug naar overzicht